Çocuklarda Öfke Nöbeti


Öfke, her çocukta görülen normal bir duygudur. Çocuktan çocuğa sıklığı, yoğunluğu ve gösteriş şekli değişir. Öfke nöbetleri çığlık atma, bağırma, kötü söz söyleme, eşyaları fırlatma, ilerleyen boyutta ise kendine ya da başkalarına zarar verme şeklinde kendisini belli eder. Yaş ilerledikçe, özellikle 4 yaş ve sonrasında çocukların öfkelerini daha iyi kontrol etmeyi öğrenmiş olmaları; öfke nöbetlerinin sıklığı ve şiddetinde azalma olması beklenmektedir. "Çocukların öfke (nöbeti) yaşamalarının farklı nedenleri vardır:" Çocuk gücünü ve büyüdüğünü ispatlamak isteyebilir, bu nedenle kendi dediklerinin olması konusunda diretir ve bazı şeylerin kendi kontrolünde olmasını arzu eder. Bu noktada engellendiğinde ise öfke yaşar. Çocuk huzursuz aile ortamı, ebeveynlerin yüksek beklentisi gibi stres yaratan durumlarda tepkisini öfkelenerek gösterebilir.

Çocuk hastalık, sevilen birinin kaybı, taşınma, okula başlama, kardeş doğumu... gibi ani, beklenmedik ya da yeni deneyimleyeceği durumlarda hırçınlaşabilir ve öfke nöbetleri yaşayabilir. Çocuk, ebeveyni öfkesini kontrol edemeyen biri ise, onu model alacağı için o da öfkesini yönetemeyebilir. Ayrıca çocuğun gün içerisinde yaşadığı açlık, yorgunluk, uykusuzluk ya da hastalık gibi durumlar da çocuğun öfke nöbeti geçirme olasılığını tetikler. "Ebeveynler öfke nöbetlerini pekiştirmemeye özen göstermelidirler:" Çocuklar arada bir öfke nöbeti yaşayabilir. Bazen ise bu öfke nöbetleri geçici bir döneme özgü olabilir. Fakat ebeveynlerin takınacağı yanlış tutumlar yüzünden bu nöbetler sıklaşarak ya da kalıcı hale gelerek bir alışkanlığa dönüşebilir. Öfke nöbeti, artık çocuğun bir alışkanlığı haline dönüştüyse bunun en temel nedenlerinde birisi, ebeveynlerin bu davranışı farkında olarak ya da olmayarak pekiştirmiş olmalarıdır. Çocuğun öfke nöbetleri ebeveynler tarafından iki şekilde pekiştirilmiş olur: Ya bu davranışa ilgi gösterme yoluyla, ya da bu davranışı sonucunda çocuğun isteğini gerçekleştirmek yoluyla.

İlkini ele alacak olursak; ebeveyn çocuğun bağırması, eşyaları fırlatması karşısında sakinliğini koruyamaz ve sinirlenirse; kendi de bağırıp çağırmaya başlar, çocuğa kızar, ceza verirse, çocuk annesine işini gücünü bıraktırıp olumsuz bir şekilde de olsa annesinin ilgisini çekmeyi başardığı için amacına ulaşmış sayılır. Asıl amacına ulaşamasa bile, ilgi çekme amacına ulaşarak ikincil kazanç sağlamıştır. Burada illaki ebeveynin kızmasına gerek yoktur. Anne bu duruma üzülmüş olup bu üzüntüsünü ya da bu durum karşısındaki çaresizliğini çocuğun yanında başkaları ile paylaştığında da çocuk ilgi çekme amacına ulaşmış olacaktır. İkinci durumda ise ebeveyn çocuğun ağlaması, bağırması karşısında ya kendi tahammül etmekte zorlandığı için ya da etraftaki insanlardan utandığı veya tepkilerinden çekindiği için pes eder ve çocuğun dediğini yapar. Bu durumda çocuk zaten asıl amacına ulaşmış olur. Ebeveyn ağlasa da fikrinin değişmeyeceğini çocuğa söyleyip, ona farklı bir seçenek sunarak çocuğun dikkatini dağıtmaya çalışmalıdır. Ebeveynler sakinliklerini korumalı ve çocuğun öfke davranışını pekiştirmemeye çalışmalıdırlar. Bu hususta istikrarlı olmalıdırlar. Bir iki kez deneyip pes etmemeli, sabırlı olmalıdırlar. Böylece büyük olasılıkla öfke nöbetlerinin şiddeti, sıklığı ve süresi zamanla azalarak normale dönmeye başlayacaktır. Öfke nöbetleri her gün günde bir kaç kez yaşanıyorsa, nöbetin süresi uzun sürüyor ve zamanla azalmak yerine aynı kalıyor veya artıyorsa, çocuk kendisine ya da başkalarına zarar veriyorsa, ebeveynler artık bu durumu idare edemiyor ve kendi ruhsal durumları bozulmaya başladıysa öfke nöbetleri artık ciddi bir sorun halini almış demektir ve profesyonel destek alınmasının zamanı gelmiştir.